@article {477, title = {And now for something completely different{\textellipsis}}, year = {2020}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {online}, abstract = {I will discuss a recent court case in the Netherlands, in which forensic phonetic expertise was called upon to help settle a dispute over trade name infringement. In 2014, Dutch brewer Grolsch launched a beer called Kornuit /kɔr'n{\oe}yt/. Recently, supermarket chain Lidle released a beer under the name Kordaat /kɔr'da:t/. I was asked by Grolsch to shed light on the phonetic similarity between the brand names. Using the Levenshtein distance metric (Levenshtein 1966, Heeringa 2004), the phonetic difference between the names is 29 percent. To show that the similarity between the brand names was very likely to be intentional rather than accidental (as Lidle would have it), I established the statistical distribution of the similarity of Dutch word pairs. I selected the 3000 most frequent mono-morphemic content words from Baayen et al. (1995) and computed the Levenshtein distance for all 4,498,500 non-identical word pairs (using Gabmap software, Leinonen et al. 2016). Distances <= 29\% occur in .5 percent of the word pairs, which arguably shows that the name Kordaat was not accidentally chosen by Lidl. In my talk I will explain the Levenshtein metric and motivate the decisions made to obtain the distribution of distances between Dutch word pairs. References Baayen, R. H., Piepenbrock, R. \& Gulikers, L. (1995). CELEX2 LDC96L14. Web Download. Philadelphia: Linguistic Data Consortium. Heeringa, W. J. (2004). Measuring dialect pronunciation differences using Levenshtein distance. Doctoral dissertation, University of Groningen. Leinonen, T., {\c C}{\"o}ltekin, {\c C}. \& Nerbonne, J. (2016). Using Gabmap. Lingua, 178, 71-83. Levenshtein, V. I. (1966). Binary codes capable of correcting deletions, insertions, and reversals. Soviet Physics Doklady 10(8), 707-710. }, author = {Vincent van Heuven} } @article {459, title = {Perception of American English pure vowels by monolingual and bilingual Iranians}, year = {2019}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {We present preliminary results of a study on the perceptual representation of the vowel system of (American) English of monolingual learners with Persian and bilingual learners with Persian and Azeri (a Turkic language) as their mother tongue(s). Such perception studies may be used to predict and explain specific problems in the pronunciation of the target language. The first experiment explores the mapping of the 11 English vowels onto the 6 Persian) or 9 Azeri vowels of the learners within the perceptual assimilation framework (PAM). The second experiment maps out the mental conception of the English vowels in terms of vowel quality and duration (and the possible interaction between the two) of the two leaner groups. For this second experiment we developed a set of 43 reference vowel sounds synthesized in a /m_f/ context at perceptually equal distances of 1 Bark along the height (F1, 7 steps) and backness/roundness (F2, 9 steps) dimensions (excluding 20 impossible combinations) synthesized with 100 and 200-ms steady-state durations. The same 20 monolingual and 20 bilingual Iranian learners of English participated in both experiments. We test the hypotheses that (i) the bilinguals will have more narrowly defined English vowels while (ii) both groups will fail to exhibit the vowel quality-by-duration interaction that is characteristic of native English listeners. }, author = {Vincent van Heuven and Afshar, Naeimeh} } @article {61, title = {Forms and Functions of Stress and Accent in Spoken Language: A Cross-Linguistic Perspective}, year = {2013}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In my talk I will present a survey of work that I did (together with students and co-workers) since the early 1970s on the topic of (word) stress and (sentence) accent on a variety of languages (Germanic and non-Germanic). Part of the presentation will be based on published papers, for another part I will rely on unpublished materials (mainly student papers and theses). A recurrent theme will be how word stress is marked by the speaker, and what acoustic cues contribute (in what order of importance) to the perception of word stress on a particular syllable by the listener. I will consider the issue whether the stress cues have a universally fixed order of importance, or vary from one language to the next, and {\textendash} in the latter case {\textendash} to what extent the order of importance can be predicted from functional principles. I will also address the issue how stress contributes to the process of word recognition in Dutch and English (stress differs between words), as opposed to languages with either fixed stress (uniform stress location for all the words in the lexicon), or with no preference for stress on one syllable or the other (Indonesian).\ 

}, author = {Vincent van Heuven} } @article {76, title = {Ik kan er geen touw aan vastknopen! Hoe gaan Nederlanders om met slordige spraak in vergelijking met Denen?}, year = {2012}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Door articulatorische beperkingen is snelle, natuurlijke spraak meestal gekenmerkt door minder duidelijke articulatie dan kunstmatig versnelde spraak. Voor het Nederlands is gevonden dat reactietijden in een foneemdetectietaak korter zijn voor kunstmatig versnelde spraak dan voor natuurlijke snelle spraak (Janse 2004). Dit werd gedeeltelijk verklaard door het feit dat snelle spraak meer reductie bevat dan versnelde spraak en daardoor minder verstaanbaar is. Dit patroon is echter niet bevestigd voor het Deens, waar we verstaanbaarheid door middel van een dicteetaak hebben bepaald (Sch{\"u}ppert et al., in press). In het onderzoek met Deens materiaal en proefpersonen vonden we dat de twee soorten van snelle spraak even goed verstaanbaar waren. Dit roept de vraag op of dit verschil in gemeten verstaanbaarheid aan de taak ligt (online foneemdetectie versus offline dicteetaak), of aan de taal (bv. reductie in snelle spraak werkt anders in het Deens dan in het Nederlands). We hebben een experiment opgezet dat deze vraag zal beantwoorden.\ 

}, author = {Martin Kroon and Susan Rosink and Anja Sch{\"u}ppert and Charlotte Gooskens and Nanna Hilton and Vincent van Heuven} } @article {96, title = {De rol van spreektempo en reductie voor de verstaanbaarheid van het Deens in Scandinavi{\"e}}, year = {2011}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In Hilton, Gooskens en Sch{\"u}ppert (2011) [Syllable reduction and articulation rates in Danish, Norwegian and Swedish. Nordic Journal of Linguistics 34, 215237] worden verschillen in spreektempo tussen Zweeds, Deens en Noors aangetoond. Deense nieuwslezers produceerden significant meer fonologische lettergrepen (6,2 syll/s) dan hun Noorse (5,4) en Zweedse collegas (5,4). In welke mate heeft het spreektempo van de Denen en de daarmee gecorreleerde segmentele reductie ieder apart invloed op hun verstaanbaarheid voor Noren en Zweden? Om een antwoord op deze vraag te krijgen werd een luisterexperiment uitgevoerd. Door een Deen werden 50 testzinnen ingesproken: eenmaal snel en met veel reductie en eenmaal langzaam en met weinig reductie. De snelle, gereduceerde versie werd daarna ook nog eens lineair vertraagd en de langzame, ongereduceerde versie versneld. Noren en Zweden luisterden naar de Deense zinnen in alle vier de condities (geblockt) en vertaalden ze in hun eigen taal. Een vergelijking van het percentage juist vertaalde woorden in de vier versies geeft een beeld van het relatieve belang van spreeksnelheid en reductie voor de verstaanbaarheid van een nauw verwante taal.

}, author = {Anja Sch{\"u}ppert and Charlotte Gooskens and Nanna Hilton and Vincent van Heuven} } @article {117, title = {Mutual intelligibility of Dutch and German cognates by humans and machines}, year = {2010}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Many languages are so closely related that they are mutually intelligible to a certain extent. Mutual intelligibility between language pairs is sometimes asymmetric. For example, Danes understand Swedish better than Swedes understand Danish (Delsing \& Lundin {\r A}kesson, 2005; Gooskens et al., in press) and Brazilians understand (Argentinean) Spanish better than Argentineans understand (Brazilian) Portuguese (Jensen, 1989). These results are usually explained by extra-linguistic factors such as asymmetric attitudes towards the (speakers of the) languages involved and unequal experience with the languages. Additionally, linguistic differences can also be asymmetric and can also account for asymmetric mutual intelligibility.

This project aims to investigate factors determining intelligibility between Dutch and German. Dutch listeners (score: 87\%) understand German better than Germans (score: 73\%) understand Dutch (H{\'a}z, 2005). The most obvious explanation for this asymmetry is the fact that Dutch children learn German at school while Dutch is not a part of the curriculum for German children. The first aim of our investigation is to rule out the influence of education by testing mutual intelligibility of Dutch and German with children of 11 to 12 years who have not yet learnt the neighbouring language at school. We selected ca. 750 highly frequent Dutch-German cognate nouns (Celex corpora). These cognates were read aloud by a perfect bilingual speaker of German and Dutch and presented to the subjects in a translation task. Prior tothe intelligibility test, the German and Dutch subjects answered questions on their attitudes towards and experience with the neighbouring language and its speakers.

The second aim of our investigation is to model the mutual Dutch-German intelligibility through automatic speech recognition. Dutch cognates used in the intelligibility test (described above) were presented to a German speech recognizer and the German words to a Dutch speech recognizer of the same make (Dragon NaturallySpeaking Standard version 10). The speech recognizers had been trained by our bilingual speaker in exactly the same way in both languages. The percentage of correctly recognized words per language is our measure of intelligibility. If the German-Dutch intelligibility is asymmetric it can be assumed that non-linguistic factors do not play a decisive role and that the asymmetry can be explained at least partly by linguistic factors.

The results of the human-based experiment will be compared to the results of the computer-based experiment.

}, author = {Vincent van Heuven and Charlotte Gooskens and Ren{\'e}e van Bezooijen} } @article {116, title = {Mutual intelligibility of English vowels by Chinese dialect speakers}, year = {2010}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

This mutual intelligibility study contains two experiments: the production and the perception of English monophthongs. In the production experiment, 45 male and 45 female first-year Chinese college students were recorded. They hailed from nine different dialectal backgrounds (three supergroups), with five male and five female speakers per dialect group. The stimuli were [hid], [hɪd], [hed], [h{\ae}d], [hu:d], [hʊd], [hɔ:d], and [hɔd].Formants F1 and F2 as well as vowel durations were measured. Linear Discriminant Analyses showed that the speakers{\textquoteright} dialect backgrounds can be predicted better than chance only on the supergroup level. In the perception part, one representative male speaker was chosen for each dialect based on his Euclidian distance from a model American speaker. The representatives{\textquoteright} vowel tokens were then identified and rated for typicality by two 282 first-year undergraduates from the same dialect groups. A significant interlanguage benefit (i.e. better identification results when listener and speaker share the same language background) was found only on the dialect supergroup level.

}, author = {Rongjia Cui and Vincent van Heuven} } @article {347, title = {The prosodic marking of the contrast between restrictive and appositive clause in Dutch}, year = {2007}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

It is well known that there are prosodic differences between restrictive versus appositive relative clauses in English. In a current project we are in the process of establishing the phonetics of the prosodic marking of this contrast in Dutch, in both speech production and perception. In my talk today I will report results of a pilot experiment with a speech-technology orientation. We ask to what extent Dutch listeners are sensitive to the prosodic marking of the difference between the two clause types, and by implication, if the quality of a text-to-speech system can be improved if the contrast is properly modelled in the prosodic component of the TTS.

We resynthesized Dutch sentences whose lexico-syntactic properties are compatible with either a restrictive or an appositive interpretation of a relative clause (but never both). We generated multiple versions of each sentence by systematically varying (i) presence versus absence of domain-final lengthening before the onset of the relative clause (ii) presence versus absence of a physical silence at the onset of the relative clause and (iii) the melodic configuration at the boundary. Four different melodies were used, which were hypothesized to mark the absence or presence of a prosodic boundary with different degrees of strength.

Listeners were ask to judge for each stimulus on a scale from 0 to 10 how well the speaker read the stimulus, where {\textquoteleft}0{\textquoteright} stood for {\textquoteleft}very poorly/inappropriately read{\textquoteright} and 10 represented {\textquoteleft}read perfectly{\textquoteright}).

Our results indicate that domain-final lengthening and the presence of a physical pause at the beginning of the relative clause are dispreferred for the restrictive type. Melody seems to contribute very little to the contrast.

}, author = {Vincent van Heuven} } @article {196, title = {Zijn Indonesi{\"e}rs ongevoelig voor contrastaccentuering onder het woordniveau?}, year = {2005}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In het Nederlands (en andere Germaanse talen) bestaat de mogelijkheid tot het maken van een contrastaccent op een andere dan de lexicaal beklemtoonde lettergreep, zoals in de zin We eten vandaag geen KOnijn maar TOnijn. Als we zo{\textquoteright}n uiting afbreken na het contrastwoord (We eten vandaag geen KOnijn {\textellipsis}) zal een Nederlandse luisteraar weten of de spreker de zin afmaakt met {\textellipsis}maar TOnijn of met {\textellipsis} maar toNIJN. Het Indonesisch wordt wel geanalyseerd als een taal zonder klemtoon. Indonesische sprekers lijken de toonhoogtepiek in geaccentueerde woorden op alle mogelijke plaatsen te leggen, en zij hebben perceptief geen voorkeur voor een specifieke oplijning van het H-target binnen het woord. Het Indonesisch heeft dan zinsaccent maar geen woordklemtoon. Op grond daarvan voorspellen we dat Indonesi{\"e}rs die al jaren in Nederland wonen nog steeds (tamelijk) ongevoelig zullen zijn voor contrast-accentuering onder het woordniveau. Deze hypothese hebben we getoetst in een proef met Indonesische immigranten in Nederland (van wie sommigen al tussen de 10 en de 20 jaar in ons wonen) en met moedertaalluisteraars van het Nederlands als controle-groep. De resultaten bevestigen de hypothese: waar de Nederlandse luisteraars vrijwel foutloos kiezen tussen de alternatieve voortzettingen is de keuze van de Indonesische immigranten slechts marginaal boven kans.

}, author = {Vincent van Heuven and Vera Faust} } @article {226, title = {Mutual intelligibility of Chinese, Dutch, and American speakers of English}, year = {2003}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Very little is known about the loss of intelligibility that is incurred by L2 speakers when they communicate with native L1 listeners. Even less is known about the differences in intelligibility among L2 English speakers of diverse national back-grounds, such as Chinese-accented speakers of English versus Dutch-accented speakers. The first aim of our study is to test the hypotheses that (i) Dutch English is more intelligible to native listeners of English than Chinese English, and (ii) both foreign-accented varieties are less intelligible to L1 English listeners than native English. Hypothesis (i) follows from a contrastive analysis of the sound systems of the languages involved, showing that Dutch and English are much more similar in their sound structure than Chinese and English. Our third hypothesis relates to the relative intelligibility of the three types of English for non-native listeners. Two hypotheses are plausible here: (iii) L1 English is always more intelligible to listeners of any nationality, since it optimally conforms to the norm the foreign speaker/listeners were taught to adhere to, or (iv) Dutch English is more intelligible to Dutch listeners, and Chinese English to Chinese listeners, as these varieties embody precisely the interference phenomena that the L2 speakers are used to.

We recorded a male and a female speaker of (American) English, of Dutch English and of Chinese English. Speakers were young adults, studying at the university level with no specialisation in English. Five types of English materials were recorded for each speaker: (1) vowel test: a list of word containing the 20 vowels in identical /hVd/ contexts, (2) consonant test: a list of nonsense words /aCa/ containing 24 intervocalic single consonants, (3) cluster test: a list of 20 CC or CCC clusters in /aCC(C)a/ clusters, (4) SUS-test: 30 Semantically Unpredictable Sentences with high-frequency words occurring in syntactically correct but semantically nonsense sentences, and (5) SPIN test: 50 short sentences, with a contextually predictable or unpredictable target word in final position. The entire set of materials was then presented in perceptual identification and recognition tests three groups of listeners belonging to the same population as the speakers.

For each test, hypotheses (i), (ii) and (iv) but not (iii) were supported. In our talk we will present the confusion structure in the vowel, consonant, and cluster data, and show how intelligibility at the sentence level can be predicted through regression analysis from the phoneme-identification results.

}, author = {Wang Hongyan and Vincent van Heuven} } @article {253, title = {Wat is het beste IPA-symbool voor de u van put?}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Er is nogal wat gesold met de transcriptie van de korte/ongespannen hoge geronde voor-klinker zoals die voorkomt in Nederlandse woorden als put en gul. In klassieke fonetiek-boeken wordt het symbool /{\oe}/ gebruikt. Na een recente hervorming van het International Phonetic Alphabet (IPA) heeft Gussenhoven (1999) zijn keus bepaald op het symbool /Y/. Rietveld \& van Heuven (2001: 74) menen dat deze keus niet optimaal is en gebruiken in plaats van /Y/ het symbool /ɶ/, hetzelfde symbool dat eerder al werd voorgesteld door van Reenen \& Elias (1998).

Omdat alle symbolen in het IPA nauwkeurig fonetisch gedefinieerd zijn is de symboolkeus terug te brengen tot een experimenteel aanpakbare vraag. Wij maken daarbij gebruik van de gelukkige omstandigheid dat de 28 klinkersymbolen zoals die zijn opgenomen, en daarmee fonetisch zijn gedefinieerd, in de IPA vowel chart door de IPA-organisatie zijn voorzien van geautoriseerde realisaties. De IPA geeft daartoe een cassette/CD uit waarop twee gere-nom-meerde fonetici (John Wells, Jill House) alle klinkers hebben ingesproken.

Wij hebben de twee maal 28 IPA-klinkers in de computer opgenomen, uit hun midden een maximaal stabiel deel ge{\"e}xcerpeerd, en dit {\textendash} via PSOLA-manipulatie {\textendash} voorzien van een vaste, dalende F0- en intensiteitscontour, waarbij iedere klinker een maal kort en een maal lang is gemaakt. De 112 klinkergeluiden zijn per spreker gerandomiseerd en aangeboden aan een groep Nederlandse luisteraars, die ieder klinkergeluid moesten identificeren als een van de twaalf Nederlandse volle monoftongen. De resultaten wijzen, onder andere, uit dat de IPA-klinker /ɵ/ veel sterker dan /Y/ en /{\oe}/ geassocieerd wordt met de klinker in put.

}, author = {Vincent van Heuven and Roos Genet} } @article {267, title = {De uitspraak van de Nederlandse ei bij avant-gardistische mannen en vrouwen: een akoestische studie}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Volgens Stroop (1999; www.hum.uva.nl/poldernederlands) ontwikkelt zich een nieuwe vorm van het Nederlands bij hoogopgeleide, vooruitstrevende vrouwen in heel Nederland. Dit zgn. Poldernederlands wordt met name gekenmerkt door verlaging ("verwijding") van de diftongen ei, ui en au. We testen deze sociofonetische claim door een jaar lang (alle) gasten (16 mannen, 16 vrouwen) van hetzelfde vooruitstrevende televisieprogramma op band op te nemen en uit de opnames per spreker at random 10 beklemtoonde tokens van de klinker ei te selecteren, evenals 5 vergelijkbare tokens van de ie en 5 van de aa. Klinkerduur en formanten (F1...F2) zijn gemeten, de laatste op 1/4 en op 3/4 van de duur van de ei, en op het temporeel midden bij ie en aa. Relatieve klinkerwijdte werd uitgedrukt als een percentage van de spectrale - twee-dimensionele - afstand in Bark tussen ie (0\%) en aa (100\%). Grootte van de verglijding werd op analoge wijze relatief uitgedrukt. De sprekers werden per sekse verdeeld in een sterk- en een zwakverlagende helft. Bij de sterk-verlagende groep vertoonden de vrouwen inderdaad significant lagere ei-inzetten dan de mannen. Bij de zwak-verlagende helft van de sprekers was er geen effect. Bij alle sprekers was de duur van de ei gelijk aan die van de aa. We interpreteren dit resultaat als steun voor de sociolinguistische claim van Stroop: vrouwen lopen bij deze taalverandering voor op de mannen. Het is niet zo dat de ei verandert in een aai (dus wei wordt niet waai): de diftong wordt alleen lager en niet sterker of langer.

}, author = {Loulou Edelman and Vincent van Heuven and Ren{\'e}e van Bezooijen} } @article {259, title = {Intonatie, partikels en de interpretatie van nederlandse v1-zinnen}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Afhankelijk van hun intonatie kunnen sommige Nederlandse (bij)zinnen met de persoonsvorm op de eerste plaats (V1) ge{\"\i}nterpreteerd worden {\'o}f als bevel (Koopt u dit boek!) {\'o}f als vraag (Koopt u dit boek?) {\'o}f als voorwaardelijke bijzin (Koopt u dit boek, dan ...). Hoe groter de eindstijging, des te groter de kans op de vraag-interpretatie. Bevat de uiting echter een woord dat een van de interpretaties belemmert, dan voorspellen we interactie met de intonatie. De eindstijging van V1-uitingen werd systematisch gevarieerd in drie soorten V1-uitingen: zonder partikel, met (accentloos) wel (Koopt u dit boek wel?) en met (accentloos) maar (Koopt u dit boek maar!). Luisteraars beslissen of de stimulus een bevel, conditional of vraag is. We voorspellen een categoriale boundary shift weg van het vraag-extreem in zinnen met maar (blokkeert vraag-interpretatie) en weg van het bevel-extreem in zinnen met wel (blokkeert bevel-interpretatie). Indien dit resultaat gevonden zou worden hebben we een prosodische pendant van het "Bill Ganong III effect" (Ganong, W.F. III: Phonetic categorization in auditory word perception. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 6, 1980: 110-125).

}, author = {Vincent van Heuven and Robert S. Kirsner} } @article {269, title = {Transcriptie van zinsprominentie, klankverlenging en prosodische grenzen door absolute beginners.}, year = {2001}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Delen van het Corpus Gesproken Nederlands moeten worden verrijkt met een prosodische annotatie. In een pilootstudie gaan we na hoe goed na{\"\i}eve (d.w.z. zonder prosodisch-fonetische scholing) transcribenten in staat zijn om, aan de hand van een schriftelijk instructieprotocol en na een relatief korte oefenfase met feedback, te komen tot consistente transcriptie van (i) zinsprominenties (wel/niet geaccentueerde syllabe), (ii) van prosodische grenzen (zwaar, licht, geen) en (iii) van opvallende klankverlenging (wel, niet). Vier Vlaamse (Antwerpen, Gent) en vier Nederlandse (Utrecht, Leiden) na{\"\i}eve transcribenten annoteerden ieder dezelfde Vlaamse, resp. Nederlandse spraakfragmenten, met per transcribent in totaal 45 minuten spraakgeluid, over een periode van ca. 6 weken. We presenteren een overzicht van de resultaten, met de nadruk op de mate van overeenstemming tussen de vier transcibenten per prosodisch verschijnsel per taalvari{\"e}teit. Aan de hand van de bevindingen kan worden beslist of en voor welke taken inschakeling van (goedkope) na{\"\i}eve transcribenten een voor het onderzoeksveld voldoende bruikbare prosodische annotatie oplevert.

}, author = {Jeska Buhmann and Johanneke Caspers and Vincent van Heuven and Heleen Hoekstra and Jean-Pierre Martens and Marc Swerts} } @article {274, title = {De fonetiek van de gebiedende wijs}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het Nederlands (als veel andere talen) heeft syntactische constructies om aan te geven dat een zin een mededeling, een vraag, en bevel of een uitroep is. Deze constructies signaleren de bedoeling van de spreker alleen effectief als zij worden gesproken met de bijpassende prosodie, in het bijzonder intonatie. Na onderzoek naar de fonetiek van de vraag (van Heuven \& Haan, LIN-2000) onderzoeken we nu de fonetische correlaten van de imperatief. Vier mannen en vier vrouwen spraken ieder twee korte en twee langere zinnen, twee keer als mededeelzin (b.v. Ik neem de trein naar Leiden) en twee keer als imperatief (Neem de trein naar Leiden!), en bovendien alles {\'e}{\'e}n keer neutraal, een tweede keer op vriendelijke toon, en een derde keer streng/autoritair. Duuropbouw, toonhoogteverloop en de luidheidscontour werden statistisch geanalyseerd. Imperatieven schuiven langs schaal van {\textquoteright}vriendelijk{\textquoteright} naar {\textquoteright}streng{\textquoteright} op naar {\textquoteright}streng{\textquoteright}; zij doen dat in elke van de drie spreekwijzen. Wij concluderen, in tegenstelling tot Quittart (1925), dat er geen specifieke imperatiefmelodie bestaat; er is {\textquoteright}slechts{\textquoteright} sprake van een paralinguistisch verschijnsel.

}, author = {Marlon de Graaf and Vincent van Heuven} } @article {298, title = {Genuscongruentie en de auditieve verwerking van samengestelde nomina}, year = {1999}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Er is nog maar weinig bekend van de herkenning van gesproken samenstellingen. We ondernemen een verkenning voor het Nederlands. Stimulus woorden zijn samenstellingen die bestaan uit twee eenlettergrepige nomina. In de helft van de samenstellingen zijn beide leden van hetzelfde genus; dit zijn zgn. homogene samenstellingen: beide leden zijn "zijdig" (lidwoord is "de") of beide zijn onzijdig (lidwoord is "het"). Iedere homogene samenstelling wordt gematcht door een heterogene samenstelling, waarin het tweede lid vervangen is door een alternatief nomen met tegengesteld genus. Iedere samenstelling is - geblokt over groepen proefpersonen - aangeboden in drie condities:

  1. in combinatie met een passend lidwoord (b.v. "het zijspoor, de zijkant"),
  2. in combinatie met een neutraal lidwoord "een zijspoor/een zijkant", en
  3. in combinatie met een conflicterend lidwoord "de zijspoor/het zijkant".

De diverse samenstelling/ lidwoordcondities zijn geblokt aangeboden aan 6 x 4 luisteraars in een lexicale decisietaak ("is dit een bestaand Nederlands woord of niet?"). Percentage correcte beslissingen en de bijbehorende reactietijden zijn gemeten. De resulaten laten zien dat correcte lexicale decisies het snelst zijn wanneer het lidwoord congrueert met beide leden van de samenstelling (en dus ook met het genus van de samenstelling als geheel). De traagste reactietijd wordt gevonden als het lidwoord strijdig is met het genus van beide leden van de samenstelling. Een conflict tussen lidwoord en alleen het eerste lid van de samenstelling is destructiever dan een conflict met alleen het tweede lid (en dus ook met de samenstelling als geheel). Dit effect is totaal onverwacht: Nederlandse luisteraars zouden geleerd moeten hebben dat een lidwoord niet hoeft te kloppen met het eerstvolgende nomen, zeker niet in een proefsituatie met louter samenstellingen waarin altijd nog een tweede nomen volgt. Kennelijk luistert de Nederlander niet verder dan zijn neus lang is.

}, author = {Leo Koolen and Vincent van Heuven and Wied Ruijssenaars} } @article {302, title = {Wanneer en waaraan horen we of een spraakuiting een vraag is?}, year = {1999}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Declaratieve vragen zoals "Marina wil haar mandoline verkopen?" verschillen van lexicosyntactisch identieke mededeelzinnen: (i) het accent op het subject is kleiner, (ii) dat op het object is groter, (iii) er is geen toonhoogte-downtrend, en (iv) er is een zinsfinale toonstijging [van Heuven et al., Proc. ESCA Workshop on Prosody \& Dialog, 1998]. We vermoeden dus dat het mededeel/vraagonderscheid al voor het zinseinde te horen is. We onderzoeken nu de perceptieve relevantie van (i) t/m (iv). We varieren accent op het subject, evenals dat op het object (beide 0, 3, 6, 9 semi-toon); downtrend is -6, -3, 0 en +3 st/s) en er is wel/geen eindstijging (8 st). In experiment I is elk van de toonpatronen aangeboden in vier "gates": (a) "Marina", (b) "Marina wil haar mando", (c) "Marina wil haar mandoline", (d) "Marina wil haar mandoline verko". Twintig luisteraars beslisten of ze het begin van een vraag of van een mededeling hoorden. In experiment II werd de hele zin aangeboden (128 versies); luisteraars beslisten daar of de uiting een vraag of een mededeling was, en hoe duidelijk het zinstype hoor-baar was (0..10-schaal). Resultaten presenteren we tijdens onze lezing.

}, author = {Vincent van Heuven and Judith Haan} }