@article {485, title = {Over de herkenning van (licht) gereduceerde woorden {\textendash} het suffix -en in het Vlaams en het Nederlands}, year = {2021}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {online}, abstract = {Tijdens natuurlijke conversaties worden woorden vaak korter uitgesproken dan hun canonieke vorm doet vermoeden. Zo wordt bijvoorbeeld het Nederlandse suffix -en [-ən], wat kenmerkend is voor de infinitief, vaak als [-ə] uitgesproken [1]. Gewoonlijk herkennen luisteraars frequente woorden sneller dan minder frequente woorden, maar recent onderzoek toont aan dat hoewel gereduceerde woorden het meest frequent zijn, luisteraars de canonieke vorm minstens even snel herkennen [2]. Het Nederlands biedt een interessant testgeval om de invloed van frequentie en canoniciteit in woordherkenningsproces te evalueren. In de spontane spraak is de gereduceerde vorm [-ə] van -en frequenter in Nederland dan in Vlaanderen [3]. De voorspelling is dan dat zowel Nederlanders als ook Vlamingen goed in het herkennen van de canonieke vorm zijn maar Vlamingen wat sneller de canonieke vorm zullen herkennen omdat voor hen canoniciteit en frequentie aligneren. Dit werd getest door een auditieve lexicale decisietaak met 45 deelnemers uit Nederland en 40 deelnemers uit Vlaanderen. Aan hen werd gevraagd om naar 348 bestaande en nietbestaande woorden in de korte frase {\textquotedblleft}X bestaat{\textquotedblright} te luisteren waaronder 188 woorden met -en. Daarbij werd de helft van de woorden met het suffix -en ingekort gepresenteerd. Het resultaat toont aan dat beide groepen sneller op de canonieke vorm dan op de gereduceerde vorm reageerden. Het voordeel van de canonieke vorm was even groot zowel voor Nederlandse alsook Vlaamse luisteraars ook al komt de gereduceerde vorm vaker in de spreektaal in Nederland voor. Dit laat zien dat het voordeel van de canonieke vorm voor het Nederlands geldt, onafhankelijk van de fonologische variatie van spreektaal. Referenties [1] Van de Velde, H. \& van Hout, R. (2000). N-deletion in reading style. Linguistics in the Netherlands, 17(1), 209-219. [2] Sumner, M., Kim, S. K., King, E., \& McGowan, K. B. (2014). The socially weighted encoding of spoken words: a dual-route approach to speech perception. Frontiers in Psychology, 4, 1015. [3] Van de Velde, H. \& van Hout, R. (2003). De deletie van de slot-n. Nederlandse Taalkunde 8(2), 93-114. }, author = {Weihs, Nina and Eva Reinisch and Holger Mitterer} } @article {88, title = {Een nieuw foneem voor het Nederlands?}, year = {2012}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, Nederland}, abstract = {

Ter gelegenheid van mijn aanstaande vertrek na meer dan een decennium gastvrijheid in Nederland is een afscheidscadeau op zijn plaats: een nieuw foneem voor het Nederlands, de glottale stop. Voor het Duits beschouwt men de glottale stop als foneem. De canonieke vorm van Abfahrt (vertrek) is /?abfa:rt/, ook al is [\ abfa:rt] (met kraakstem) de meest voorkomende vorm. Uit observatie blijkt dat {\textquoteleft}{\textquoteleft}klinkeriniti{\"e}le{\textquoteright}{\textquoteright} woorden in het Nederlands ook vaak met kraakstem woorden geproduceerd, ook is er geen fonetische of prosodische reden voor (b.v. [en\ afOnd]). Om te onderzoeken hoe vaak dit gebeurt, produceerden Nederlandse en Duitse sprekers 60 zinnen met /n$\#$V/ of /r$\#$V/ cognaatsequenties (b.v., Schwimmer_unter Wasser en zwemmer_onder water). Onafhankelijk van de taal werden rond 20\% van de klinkeriniti{\"e}le woorden met een glottale stop geproduceerd, 60\% met glottalisatie, en 20\% zonder een glottaal gebaar. Verder zijn het dezelfde items die in beide talen vaak of minder vaak met glottalisatie worden uitgesproken (r = 0.7, p \< 0.001). Er is dus geen reden om aan te nemen dat de glottale stop in het Duits wel en in het Nederlands geen foneem is. Op dit moment testen wij de lexicale status van de glottale stop in de perceptie.

}, author = {Holger Mitterer} } @article {171, title = {Competitieprocessen tijdens het begrijpen van spontane spraak}, year = {2007}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In spontane spraak worden woorden vaak niet volledig uitgesproken. Zo kan {\textquoteright}oktober{\textquoteright} bijvoorbeeld uitgesproken worden als {\textquoteright}tower{\textquoteright}. Wij onderzochten hoe luisteraars gereduceerde woorden herkennen door het meten van hun oogbewegingen terwijl ze keken naar 4 gedrukte woorden - het doelwoord (bv. oktober), een concurrent die fonologisch op het ongereduceerde woord lijkt (bv. octopus), een die op het gereduceerde woord lijkt (bv. toveren), en een ongerelateerde distractor - terwijl ze naar spontane zinnen luisteren met gereduceerde en ongereduceerde woorden. Proefpersonen keken meer naar de concurrenten dan naar de distractor, zonder verschil tussen de twee concurrenten. We voerden twee experimenten uit om te onderzoeken wanneer de concurrenten wel van elkaar verschillen. Bij presentatie van alleen ongereduceerde vormen in zorgvuldige spaak keken proefpersonen meer naar de ongereduceerde dan naar de gereduceerde concurrenten. Met de ongereduceerde woorden uit het eerste experiment, maar nu niet gemixt met gereduceerde woorden, bleek er naar beide concurrenten niet gekeken te worden. De resultaten laten zien dat lexicale competitie afhankelijk is van de mate van reductie.

}, author = {Susanne Brouwer and Holger Mitterer and Mirjam Ernestus} } @article {193, title = {Anticipatie van het einde van een conversationele "turn"}, year = {2005}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Luisteraars in een conversatie moeten niet alleen nadenken over wat ze van plan zijn te gaan zeggen, maar ook wanneer ze dat gaan zeggen. Luisteraars blijken erg goed te zijn in het anticiperen van het moment dat de huidige spreker uitgesproken is. Langs deze weg verhinderen sprekers dat er te veel pauzes of overlappende spraak ontstaat.

Wij hebben onderzocht welke informatiebron(nen) een luisteraar gebruikt bij het voorspellen van het einde van een {\textquoteleft}turn{\textquoteright}. Twee hoofdkandidaten zijn: a) lexico-syntactische informatie, en b) intonatie. Wij hebben in een on-line experiment fragmenten uit echte conversaties aan proefpersonen aangeboden, waarbij wij intonatie, lexico-syntactische informatie, of beide uit het signaal verwijderd hebben.

Uit de resultaten bleek eenduidig dat lexico-syntactische informatie zowel noodzakelijk als voldoende is voor het voorspellen van het einde van een {\textquoteleft}turn{\textquoteright}. Intonatie bleek daarentegen noch noodzakelijk noch voldoende te zijn.

}, author = {Jan Peter de Ruiter and Holger Mitterer and Nick Enfield} } @article {199, title = {De rol van spraakgebaren in de shadowing-taak}, year = {2005}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Sommige theorie{\"e}n van spraakherkenning nemen aan dat elk spraaksignaal wordt geanalyseerd in termen van spraakgebaren. Deze theorie{\"e}n lijken te worden ondersteund door experimenten met de shadowing taak. De shadowing taak (het snel naspreken van een aantal lettergrepen) leidt tot vrij snelle reactietijden, die ook nauwelijks (en veel minder dan bij andere taken) toenemen als het aantal typen stimuli in een experiment toeneemt. Stimulus en antwoord komen echter niet alleen qua spraakgebaar overeen, ze zijn ook lexicaal compatibel. Om te onderzoeken wat precies voor de snelle reactietijden verantwoordelijk is, hebben wij drie soorten stimuli aangeboden, waarbij een lexicale overeenkomst tussen stimulus en antwoord bestaat, maar de spraakgebaren verschillen: 1) nonwoorden die met een huig- of tong-/r/ beginnen, 2) nonwoorden met coda cluster met en zonder schwa-epenthese uitgesproken, en 3), nonwoorden die met een stemhebbende plofklank begonnen, die verschillden in de mate van pre-voicing. De vraag is of sprekers het fonetisch detail van de stimulus volgen. Zo niet, leidt deze mismatch tot tragere reacties? Onze eerste analyses wijzen erop dat luisteraars zelden het fonetisch detail volgen en dat dit niet noodzakelijkerwijs leidt tot een tragere reactie. Het lijkt dus niet nodig om een speciale status voor spraakgebaren aan te nemen.

}, author = {Holger Mitterer and Mirjam Ernestus} } @article {204, title = {Perceptie van gereduceerde woorden: Een uitdaging voor de tweetalige luisteraar?}, year = {2005}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Luisteren naar een tweede taal (T2) is niet eenvoudig. Dat geldt zeker voor continue spraak, die vaak reducties bevat als het wegvallen van /t/ in {\textquoteleft}Postbank{\textquoteright}. Dit confronteert T2 luisteraars met onbekende vormen. Reducties die eveneens in de moedertaal (T1) voorkomen zijn echter (mogelijk) niet problematisch voor T2 luisteraars. In dit onderzoek is gekeken naar de waarneming door Duits-Nederlands tweetaligen van /t/-reductie op het woordeinde{\textemdash} een reductiefenomeen dat ook in het Duits voorkomt. In twee experimenten beslisten luisteraars of het targetwoord in een /t/ eindigde of niet. Vijf verschillende soorten /t/, van compleet geproduceerd tot volledig weggevallen, werden gepresenteerd in twee akoestische contexten: na /n/ (/t/-reductie is ongebruikelijk, leert eerder onderzoek) en na /s/ (/t/-reductie komt vaak voor). In Experiment 1 waren de targetwoorden werkwoorden (e.g. ren, kus) en de grammatica van de zin (beginnend met ik of zij) voorspelde of het targetwoord al dan niet moest eindigen op een /t/. In Experiment 2 resulteerde het interpreteren van een /t/ in een w{\'e}l (charmant) of n{\'\i}et bestaand woord (kanon[t]). T2 luisteraars hielden, net als T1 luisteraars, rekening met alle vier factoren: akoestische context (/n/ of /s/), het soort /t/-reductie, grammaticale en lexicale constraints. T2 luisteraars gaven echter vaker aan een /t/ te horen dan Nederlandse luisteraars. Uit verder onderzoek moet blijken wat hiervan de oorzaak is: een verschil in /t/-reductie tussen Duits en Nederlands?

}, author = {Annelie Tuinman and Holger Mitterer and Anne Cutler} } @article {216, title = {Luisteraars horen /t/{\textquoteright}s die sprekers reduceren: Waarneming en productie van /t/ op het woordeinde}, year = {2004}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Een /t/ op het woordeinde wordt in continue spraak vaak niet of alleen gereduceerd uitgesproken. We hebben twee corpus studies uitgevoerd, die lieten zien dat /t/ het vaakst na /s/ en voor bilabiale medeklinkers gereduceerd wordt. Daarbij ontstaan verschillende "allofonen", die meer of minder evidentie voor de onderliggende /t/ bevatten. Het verschil tussen minimale paren als /kas/ en /kast/ komt hierdoor in het geding. Een potenti{\"e}le cue voor het verschil tussen een /st/ en een /s/ coda is echter ook de duur van de /s/, die langer is in simpele coda{\textquoteright}s.

Drie perceptie-experimenten lieten zien dat luisteraars van zowel de fonologische als ook lexicale constraints gebruik maken om te beslissen of een woord een onderliggende /t/ in de coda heeft. Ten eerste geven luisteraars vaker aan een /t/ achter /s/ dan achter /n/ te horen. Dit effect verdwijnt echter als de /n/ of /s/ lang is, wat een cue voor een simpele coda zonder /t/ is. Ten tweede zijn luisteraars ook eerder geneigd om een /t/ te horen als dit leidt tot een bestaand woord, zoals in orkes[t], in tegenstelling tot moeras[t]. Al in al blijkt dat luisteraars zowel fonologische als lexicale constraints toepassen om voor /t/-reductie te compenseren.

}, author = {Holger Mitterer and Mirjam Ernestus} } @article {227, title = {U verstaat (een klein beetje) Hongaars}, year = {2003}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In vloeiende spraak komen taalspecifieke aanpassingen, zoals assimilatie, voor. Zo kan het woordje tuin met een /m/ worden uitgesproken. In hoeverre tuim als een voobeeld van tuin herkend wordt is afhankelijk van de fonologische context, met name in hoeverre die assimilatie toestaat. Zo wordt tuim door Nederlandse luisteraars als tuin herkend in tuimbank maar niet in *tuinstoel. De vraag is nu in hoeverre deze contextsensitiviteit een gevolg is van het leren van assimilatie regels, d.w.z. Nederlanders hebben geleerd dat een /m/ voor een /b/ een /n/ kan zijn? Om dit te onderzoeken hebben wij Portugese proefpersonen met Nederlandse assimilaties en Nederlandse proefpersonen met Hongaarse assimilaties geconfronteerd. Uit de resultaten blijkt dat de contextsensitiviteit bij het herkenning van assimilaties maar ten dele het gevolg is van taalspecifieke ervaring met assimilatieprocessen. Zou u dus Hongaars willen leren, zou de herkenning van geassimileerde vormenbij hoge uitzonderinggeen problemen opwerpen.

}, author = {Holger Mitterer} }