@article {61, title = {Het verband tussen prosodische sensitiviteit en leesvaardigheden bij Nederlandse scholieren}, year = {2013}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Uit eerder onderzoek in het Engels en Frans is gebleken dat er een link bestaat tussen prosodische sensitiviteit en leesvaardigheden. Meer inzicht in deze relatie kan nuttig zijn bij het op jonge leeftijd trainen van kinderen met ontwikkelingsdyslexie of andere leesproblemen. In een experimentele studie met eentalige Nederlandse middelbare scholieren (N=56) van twee leeftijdsgroepen hebben we de relatie tussen prosodische sensitiviteit en leesvaardigheden getest. Prosodische sensitiviteit is in een luistertoets toegespitst op het al dan niet herkennen van lokale en globale verschillen in pitchcontouren (Foxton, Talcott, Witton, Brace, McIntyre, \& Griffiths, 2003; Ziegler, Pech-Georgel, George, \& Foxton, 2012). Leesvaardigheden zijn gemeten aan de hand van drie leestoetsen die samen technische, orthografische en fonologische leesvaardigheden meten. In de jongere leeftijdsgroep van eerstejaars havo/vwo-leerlingen is er een significante correlatie gevonden tussen globale pitchperceptie en een leestoets die fonologisch bewustzijn meet aan de hand van pseudowoorden. In een vervolgstudie met universitaire studenten hebben we de relatie tussen leesvaardigheden en pitchperceptie opnieuw getoetst. Naast de toetsen uit de eerste studie hebben we gebruik gemaakt van twee andere pitchperceptie-instrumenten waarmee in het verleden de lokale-globale dimensie werd onderzocht (Sanders \& Poeppel, 2007; Postma-Nilsenov \& Postma, 2013). Deze twee instrumenten verschilden van de taak van Foxton et al. (2003) door relatief minder nadruk te leggen op het auditieve werkgeheugen van de luisteraar (waarvan de relatie met dyslexie reeds bekend is). De resultaten lieten opnieuw een link zien tussen leesvaardigheden en globale pitchperceptie gemeten met de originele taak van Foxton et al. (2003). Daarnaast was er ook een significante correlatie tussen leesvaardigheden en lokale pitchperceptie in dezelfde taak. Een link tussen pitchsensitiviteit en leesvaardigheden bleek daardoor niet duidelijk aanwezig te zijn. Om te testen of de correlatie verklaard kan worden als een effect van het werkgeheugen zijn we momenteel een experiment aan het uitvoeren waar het auditieve werkgeheugen van de participanten getoetst wordt met een cijferreekstaak.\ 

}, author = {Chiara de Jong and Marie Nilsenov{\'a} and Maria Mos} } @article {86, title = {Intrinsieke prosodie van klinkers}, year = {2012}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, Nederland}, abstract = {

De relatie tussen vorm en betekenis in taal lijkt niet arbitrair, zoals aangetoond aan de hand van intrinsieke toonhoogte van klinkers (IF0). IF0 correleert negatief met de openheid van de mond bij het uitspreken van de betreffende klinker. De mate van kracht (sterkte, grootte, gewicht, mannelijkheid) die luisteraars associ{\"e}ren met pseudowoorden is groot bij lage-IF0-klinkers en klein bij hoge-IF0-klinkers. Onderzoek naar het effect van intrinsieke eigenschappen van klinkers richt zich met name op IF0. Een andere intrinsieke eigenschap van klinkers is intensiteit (II). II correleert positief met mondopening. In de huidige studie onderzoeken we de effecten van zowel IF0 als II op betekenisvolle associaties van proefpersonen. Associaties zijn verkregen door middel van een leestaak waarin pseudowoorden aan proefpersonen zijn gepresenteerd. Resultaten bevestigen eerder onderzoek naar IF0 en laten zien dat proefpersonen een hoge II met meer kracht associ{\"e}ren dan een lage II. De keuze van {\textquoteleft}extreme{\textquoteright} klinkers (lage/hoge IF0/II) is problematisch in de huidige aanpak, onder andere door de tegengestelde correlatie van IF0 en II met mondopening en verschillen tussen sprekers.

}, author = {Constantijn Kaland and Marie Nilsenov{\'a}} } @article {114, title = {Effect van luistertype op de perceptie en productie van spraak}, year = {2010}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Aangetoond in psychoakoestische en neurologische onderzoeken is dat voor verschillende luisteraars, verschillende aspecten van een signaal dominanter overgebracht worden. Sommige luisteraars zijn gevoeliger voor informatie die gecodeerd is in fundamentele frequentie, anderen voor de algemene spectrale informatie. Effecten van luistertype zijn al eerder aangetoond voor perceptie van muziek en emoties. De resultaten van ons huidige experimentele onderzoek laten zien dat luisteraars (N=46, 20 mannen, allemaal moedertaalsprekes van het Nederlands) ook verschillen in de perceptie van de lengte van klanken /i/-/i:/, afhankelijk van de spectrale eigenschappen van de klinker in een perceptietaak met 36 varianten van de klinker (combinaties van F1(Hz)={357,326,295,265,236,207} en lengte(ms)={94.6,112,128,145,152,179}). Er is geen effect gevonden op productie van spraak.

}, author = {Marie Nilsenov{\'a}} } @article {137, title = {Perceptie-effecten van geografische variatie in (micro-)prosodische eigenschappen: In hoeverre kunnen luisteraars de leeftijd, de lengte en het gewicht van een spreker raden?}, year = {2008}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Hoe goed zijn luisteraars in het inschatten van de leeftijd, lengte en gewicht van een spreker op basis van haar/zijn stem? De resultaten van een aantal experimenten van Lass et al (1979, 1980a, 1980b, 1980c, 1980d) voor het Engels waren positief, maar achteraf blijken de data statistisch op een niet betrouwbare manier geanalyseerd te zijn (Cohen et al. 1980). Ook andere experimentele resultaten (Gunter \& Manning 1982, van Dommelen \& Moxness 1995) doen twijfel rijzen omtrent de conclusies van Lass et al.. Toch bestaat er een duidelijke relatie tussen de leeftijd, lengte en gewicht van een spreker en spraakparameters zoals pitch en formanten, gebaseerd vooral op de lengte van de vocal tract en de grootte en dikte van de stembanden (Greisbach 1999). Een mogelijke reden voor de ruis in de data is de sociale en geografische vrije (niet-lingu{\"\i}stische) variatie tussen sprekers. In dat geval verwachten we dat sprekers van een geografische variant beter in staat zouden zijn om sprekers van dezelfde variant te beoordelen in vergelijking met sprekers van een andere variant. In onze experimenten hebben we Nederlandse (Vlaamse) luisteraars in Antwerpen met Nederlandse luisteraars in Tilburg vergeleken in hun inschatting van de leeftijd, de lengte en het gewicht van mannelijke en vrouwelijke sprekers van de twee varianten in twee tussen-proefpersoon condities; met spraak die achterstevoren wordt afgespeeld ({\textquoteleft}reversed speech{\textquoteright} /= om het duidelijk hoorbaar verschil tussen Vlaams en Nederlands te maskeren) en met gewoon afgespeelde spraak. Onze verwachting dat luisteraars beter op hun eigen variant zouden presteren wordt duidelijk bevestigd voor alle drie de eigenschappen (leeftijd, lengte, gewicht) met significante interactie-effecten voor geslacht.

}, author = {Marie Nilsenov{\'a}} }